Locatie van de hof van Eden

[Herman]

Herman, je kunt natuurlijk aan je eigen gedachten vasthouden zonder in te gaan op de andere zaken die zijn ingebracht. Dat is je goed recht. Maar zeg dan niet dat iemand 'uitgepraat' is als je eerst wel alle ingebrachte argumenten genegeerd hebt. Ook op eenvoudige vragen over het 'uit enen bloede' in Handelingen, de woorden van de Heere Jezus over de dagen van Noach, de bezwaren tegen de simplistische vergelijking met Job en andere zaken, is geen antwoord gekomen. Voor 2 Petrus en Judas heb ik al verwezen naar Keil. Verder laat ik het nu hierbij. Een goede zondag toegewenst!

Ik heb in mijn laatste post zeer genuanceerd ingebracht wat mijn positie in het geheel is. Het is niet mogelijk om alle aangedragen informatie op een achternamiddag te verwerken. Ik vond eerder op deze avond nog een proefschrift van 400 pagina's over deze tekst.

Maar ik wordt hier wel vanwege de uitdrukking 'het is schokkend wat hier gezegd wordt' ongeveer neergezet als een grote ketter. En dat vind ik onterecht en oneerlijk. Je brengt me daarmee in enorm diskrediet. Wanneer je zulke taal uitslaat, dan ben ik terecht uitgepraat. Misschien kan je daar op reflecteren in plaats van de bal argumentatief bij mij te leggen.

Ik heb één serieuze vraag gesteld. En dat was of je een mogelijke mythologische verklaring in je denkkader past. Uit het geheel van alles wat je aandraagt is niet gebleken dat je daar serieus een afweging in gemaakt hebt. Als het sowieso niet tot je vooronderstellingen behoort dat mythologie een rol speelt in de bijbeltekst (wat ik kan begrijpen - zoals ik eerder aangaf), dan heeft een gesprek geen zin. Maar als die mogelijkheid bij voorbaat uitgesloten is, dan is ook geen sprake van een open gesprek. En daar vol ik me eigenlijk inzitten.

[Wim Anker]

Herman, je kunt natuurlijk aan je eigen gedachten vasthouden zonder in te gaan op de andere zaken die zijn ingebracht. Dat is je goed recht. Maar zeg dan niet dat iemand 'uitgepraat' is als je eerst wel alle ingebrachte argumenten genegeerd hebt. Ook op eenvoudige vragen over het 'uit enen bloede' in Handelingen, de woorden van de Heere Jezus over de dagen van Noach, de bezwaren tegen de simplistische vergelijking met Job en andere zaken, is geen antwoord gekomen. Voor 2 Petrus en Judas heb ik al verwezen naar Keil. Verder laat ik het nu hierbij. Een goede zondag toegewenst!

Ik heb in mijn laatste post zeer genuanceerd ingebracht wat mijn positie in het geheel is. Het is niet mogelijk om alle aangedragen informatie op een achternamiddag te verwerken. Ik vond eerder op deze avond nog een proefschrift van 400 pagina's over deze tekst.

Maar ik wordt hier wel vanwege de uitdrukking 'het is schokkend wat hier gezegd wordt' ongeveer neergezet als een grote ketter. En dat vind ik onterecht en oneerlijk. Je brengt me daarmee in enorm diskrediet. Wanneer je zulke taal uitslaat, dan ben ik terecht uitgepraat. Misschien kan je daar op reflecteren in plaats van de bal argumentatief bij mij te leggen.

Ik heb één serieuze vraag gesteld. En dat was of je een mogelijke mythologische verklaring in je denkkader past. Uit het geheel van alles wat je aandraagt is niet gebleken dat je daar serieus een afweging in gemaakt hebt. Als het sowieso niet tot je vooronderstellingen behoort dat mythologie een rol speelt in de bijbeltekst (wat ik kan begrijpen - zoals ik eerder aangaf), dan heeft een gesprek geen zin. Maar als die mogelijkheid bij voorbaat uitgesloten is, dan is ook geen sprake van een open gesprek. En daar vol ik me eigenlijk inzitten.

Maar de eerste vraag is toch: "Biedt de Bijbel ruimte voor mythodologie?" Het is geen vooronderstelling die wij als mensen verzinnen voor we gaan lezen?

[Valcke]

Herman, ik heb jou niet in diskrediet willen brengen. Evenmin iemand als Helma bv. voor wie ik groot respect heb. Wel sprak ik eerlijk mijn gevoelen uit dat ik de steun hier best schokkend vind. Dat zal ongetwijfeld met mijn denkkader te maken hebben en ernstige twijfel bij invloeden vanuit bijvoorbeeld de evangelische beweging. Daarmee trek ik de integriteit van niemand persoonlijk in twijfel, maar op inhoudelijke, Bijbelse en theologische gronden heb ik wel heel veel moeite met deze uitleg. Ik vind het nu niet zo gepast om nu nog op je laatste vraag in te gaan, te meer omdat zoveel andere (en eerdere) vragen niet beantwoord zijn. Het lijkt mij goed om deze discussie te onderbreken of zelfs geheel te stoppen, in eerste instantie met het oog op de aanstaande rustdag, maar misschien in tweede instantie omdat hier kennelijk sprake is van een controversieel onderwerp.

[Bert Mulder]

Is het ook zo, dat in de oude geschiedenis de meest populaire verklaring engelen was, tot ongeveer 200 AD. Daarna was de verklaring van Calvijn de meest populaire, tot de 19e eeuw...

Effect van 'Age of enlightenment'?

[DDD]

Nou nou Herman, er zijn vele bewijzen aangedragen tegen de door jou en anderen verdedigde uitleg. Daar is volgens mij nog niets van weerlegd. Ik vraag je eens te beginnen met de argumenten van Keil en Poole, de woorden van de Heere Jezus (wist hij dan niet van deze vermenging als hij over gewone huwelijken sprak in de tijden van Noach?). Zolang als deze zaken onweersproken blijven houd ik het erop dat de mythologische uitleg wel heel slechte papieren heeft.

Het zijn geen bewijzen tegen mij. Het zijn betogen naast mij. Dat is een wezenlijk verschil en ook een andere manier waarop ik Bijbelstudie verricht. Meestal is er een veelheid aan argumenten. En dan is het aan de lezer om de meest overtuigende argumenten te kiezen. Dus ik hoef me niet gedwongen te voelen om argumenten te weerleggen, want ze zijn nooit als tegenargumenten opgesteld.

De uitleg dat gevallen engelen worden bedoeld zijn, is de oudst bekende uitleg die voorkomt in het Genesis Apocryphon en in de Pseudepigrafen 1 Henoch 6 en Jubileeën 5:1 De relatie tussen Henoch zien we dan weer terug in Judas 6. Maar er lopen dus ook lijnen naar Petrus over de geesten uit de tijd van Noach die gevangen zijn. Zowel Judas 6 als de verwijzing naar Petrus geven mijns insziens aan dat we niet al te snel voor een vereenvoudigde uitleg moeten gaan die aan die mythologische aspecten voorbij gaat.

Ik sta ook geen 'mythologische uitleg voor', maar ik sta ervoor dat die aspecten in de uitleg en verklaring worden meegewogen dan wel geïntegreerd. De redenering van Calvijn 'het staat nergens anders in de bijbel' is niet valide, omdat het hier nu juist wel staat. Misschien dat het tot het eind van de tijden onhelder of induidelijk blijft, maar het streven is niet om dingen weg te verklaren, maar om de meest juiste verklaring te vinden.

Voor het overige heeft Willem A van Gemeren een zeer interessant artikel geschreven over de vraag waarom reformatorische mensen voor een gedemythologiseerd en gerationaliseerde verklaring hebben gezocht voor een zeer moeilijke en problematische tekst. Bij hem lees ik dat de Vroege Kerkvaders Justinus, Irenaeus, Tertullianus, Clement van Alexandria allen de gedachte voorstonden dat hier in Genesis 6 engelen werden bedoeld. Ik val dus echt niet uit de kerk van alle tijden en plaatsen en ik stoor me bijzonder aan de onder de gordel mentaliteit dat als een andere visie wordt weergegeven dan Calvijn, je integriteit in twijfel wordt getrokken. Dat vind ik een zeer onwaardige manier van discussiëren en daar maak ik me erg boos over.

Helemaal eens. Waarbij daarenboven nog eens geldt dat hooguit het argument van Jezus als 'tegenargument' zou kunnen gelden. De rest zijn hooguit aannemelijkheden voor een ander standpunt.

Het voornaamste is wel, dat de toon en taal van Calvijn wel eens wat scherp en onrespectvol was. Dat hoorde bij zijn tijd. Wij hoeven dat hier niet na te doen, want het is niet navolgenswaardig.

Ik vind de argumentatie van Valcke best zorgvuldig, uiteindelijk, maar ondertussen diskwalificeert hij allerlei zeer orthodoxe theologen die het anders zien. Dat kan mijns inziens echt niet. Dr. M.J. Paul is bij mijn weten een schoolvoorbeeld van reformatorische orthodoxie. De discussie heeft wat mij betreft ook niets met invloeden vanuit de evangelische beweging te maken. Ik zou eerder denken invloeden vanuit een andere vorm van hypercalvinisme, om van mijn stokpaardje maar niet te spreken.

In de Bijbel wordt gesproken binnen het verstaanskader van die tijd. Daarin waren hemelwezens zoals in Job en daarin waren pilaren die de aarde droegen. Daar is van alles over te zeggen, maar als er gelijk een oordeel klaar staat, dan gaat er iets niet goed.

[Herman]

Herman, ik heb jou niet in diskrediet willen brengen. Evenmin iemand als Helma bv. voor wie ik groot respect heb. Wel sprak ik eerlijk mijn gevoelen uit dat ik de steun hier best schokkend vind. Dat zal ongetwijfeld met mijn denkkader te maken hebben en ernstige twijfel bij invloeden vanuit bijvoorbeeld de evangelische beweging. Daarmee trek ik de integriteit van niemand persoonlijk in twijfel, maar op inhoudelijke, Bijbelse en theologische gronden heb ik wel heel veel moeite met deze uitleg. Ik vind het nu niet zo gepast om nu nog op je laatste vraag in te gaan, te meer omdat zoveel andere (en eerdere) vragen niet beantwoord zijn. Het lijkt mij goed om deze discussie te onderbreken of zelfs geheel te stoppen, in eerste instantie met het oog op de aanstaande rustdag, maar misschien in tweede instantie omdat hier kennelijk sprake is van een controversieel onderwerp.

Prima. Ik ben op zoek naar hoe ik dat kan integreren. Niet om het een of het ander onderuit te halen. Maar volgende week hebben we weer genoeg tijd, alhoewel mijn agenda dan te vol zal zijn.

[Job]

Beste forummers, wat mij betreft zou Refoforum vooral moeten bestaan voor precies dit soort gesprekken. Heel erg waardevol. Ik ben niet bekwaam om mee te praten maar ik lees geïnteresseerd mee. Mag ik vragen om elkaar zo goed mogelijk te respecteren en het gesprek respectvol voort te zetten? Ik leer veel van jullie. Het is te zonde om het te laten stranden. Bedankt.

[helma]

Alle kerkvaders van voor het concilie van Nicea schijnen er van uitgegaan zijn dat het in Genesis 6 over gevallen engelen gaat. Ook iemand als Flavius Josephus trouwens.

Het is dus blijkbaar niet heel eenvoudig vast te stellen welke uitleg het meest recht doet aan het bijbelgedeelte.
We hebben er al eerder op het forum over gesproken; we kwamen er toen ook niet uit.

Heeft iemand ooit het proefschrift van Doedens gelezen?

[Arja]

Toch denk ik dat in de discussie de inbreng van Bert Mulder veel serieuzer genomen moet worden.
Bv. deze passage:

Om deze moeilijke passage te begrijpen, moeten we kijken naar de bredere betekenis van de uitdrukking 'zonen van God'. In de eerste plaats wordt deze gebruikt voor Jezus Zelf; Hij is de Zoon van God. Zoals gezegd, wordt de uitdrukking soms gebruikt om te verwijzen naar engelen (Job 1:6; 2:1; Psalm 29:1). Ook wordt de uitdrukking soms gebruikt om te spreken over volgelingen van Christus (Matteüs 5:9; Romeinen 8:14; Galaten 3:26). Het concept van goddelijk zoonschap in de Schrift is dus niet altijd gekoppeld aan een biologische of ontologische relatie (een relatie van zijn). Het wordt veeleer vooral gebruikt om een ​​relatie van gehoorzaamheid te beschrijven. Dit betekent dat Genesis 6 eenvoudigweg zou kunnen spreken over het huwelijk tussen mensen die in hun leven een patroon van gehoorzaamheid aan God vertoonden en mensen die heidens gezind waren. Met andere woorden, deze tekst beschrijft waarschijnlijk huwelijken tussen gelovigen en ongelovigen.

De directe context van Genesis 6 ondersteunt deze conclusie. Na het verhaal van de zondeval in Genesis 3 beschrijft de Bijbel de afstammingslijnen van twee families: die van Kaïn en die van Seth. De afstammingslijn van Kaïn wordt beschreven in Genesis 4 en toont een toenemende goddeloosheid, met als hoogtepunt Lamech, de eerste polygamist (Gen. 4:19), die zich verheugde in het moorddadige, wraakzuchtige gebruik van het zwaard (Gen. 4:23-24). De afstammingslijn van Seth, die in Genesis 5 wordt beschreven, daarentegen, toont rechtvaardigheid. Deze lijn omvat Henoch, die "met God wandelde en ... er niet meer was, want God nam hem weg" (Gen. 5:24). In de afstammingslijn van Seth werd Noach geboren, die "een rechtvaardig man was, onberispelijk in zijn geslacht" (Gen. 6:9; zie Gen. 5:28). Zo zien we twee afstammingslijnen: de ene gehoorzaamt God en de andere is Hem opzettelijk ongehoorzaam.

Daarom geloven veel Hebreeuwse geleerden dat Genesis 6 niet de vermenging van engelen en menselijke vrouwen beschrijft, maar de vermenging van de nakomelingen van Kaïn en Seth. De twee geslachten, een godvruchtig en een goddeloos, komen samen, en plotseling raakt iedereen verstrikt in het najagen van het kwaad, zodat "elke intentie van de gedachten van [de mens] alleen maar kwaad was, voortdurend" (Gen. 6:5). We hoeven geen invasie van de aarde door engelen te veronderstellen om dit hoofdstuk te begrijpen.

Ik heb geen enkele reactie gezien waar serieus op deze punten ingegaan is.

Ik kan hier wel wat op zeggen, proberen. Wat ik deel is niet ai maar een samenvatting van een artikel dat ik las over Zonen van God door een Joodse Rabbi online.

Het Hebreeuwse woord Elohim betekent letterlijk “machtigen”. In de Torah wordt het vaak gebruikt voor God Zelf, maar niet uitsluitend. Ook mensen met gezag, profeten, rechters en leiders, kunnen zo worden aangeduid. Dat zien we onder andere in Exodus 4:16, 7:1, 21:6 en 22:8. Wanneer Elohim naar God verwijst, benadrukt het Zijn macht en rechtvaardigheid; wanneer het op mensen wordt toegepast, gaat het om hun afgeleide autoriteit.

Vanuit dat taalgebruik begrijpen veel klassieke Joodse uitleggers de “zonen van God” in Genesis 6 niet als bovennatuurlijke wezens, maar als machthebbers, rechters of edelen. Hun “bevoorrechte” zonen namen met geweld vrouwen tot zich, zonder recht of bescherming. De “dochters van de mens” kunnen daarbij worden opgevat als vrouwen uit de lagere lagen van de samenleving (vgl. Psalm 49:3). Het kwaad vóór de zondvloed wordt zo getekend als structureel machtsmisbruik: juist degenen die recht en orde hadden moeten handhaven, werden onderdeel van het probleem. Deze uitleg vinden we terug bij een brede waaier aan Joodse commentatoren, waaronder Genesis Rabbah 26:8, Targum Onkelos, Targum Yonatan, en bij uitleggers als Rashi (eerste uitleg), Ibn Ezra, Radak, Ramban, Rabbenu Bechaye en Chizkuni.

Een verwante uitleg ziet de B’nei Elohim als de nakomelingen van Seth, of meer specifiek: de voornaamste, godvrezende lijn binnen Seths nageslacht. Zij worden “zonen van God” genoemd in morele en geestelijke zin, vergelijkbaar met Deuteronomium 14:1: “Jullie zijn kinderen van de HEER, jullie God.” Hun aanvankelijke geestelijke positie ging gepaard met kracht en een lange levensduur, maar juist dit meer religieuze deel van de samenleving verlaagde zich tot geweld en willekeur. Ook hier ligt de nadruk niet op het bovennatuurlijke, maar op moreel verval binnen de mensheid (Ibn Ezra, tweede uitleg; Ramban; R. Samson Raphael Hirsch).

De midrasjische engelen-uitleg

Tegelijk bestaat er in de Midrasj een andere benadering, waarin de verzen wél letterlijk worden betrokken op engelen. In die traditie daalden engelen neer, namen menselijke vrouwen en brachten een ras van reuzen voort (o.a. Pirkei d’Rabbi Eliezer 22; alternatieve uitleg bij Rashi en Ramban; Talmoed Yoma 67b).

Dat roept echter fundamentele vragen op: zijn engelen niet enkel boodschappers van God? En ondermijnt dit niet het klassieke Joodse godsbeeld? Een sleuteltekst binnen deze midrasjische traditie (Midrasj Aggadat Bereishit, inleiding) vertelt dat twee engelen, Uzza en Azaël, bezwaar maakten tegen de schepping van de mens. God antwoordde dat zij niet beter zouden handelen als zij zelf op aarde leefden. Zij daalden af, namen menselijke gestalte aan, en faalden. Het punt van dit verhaal is niet een kosmische rebellie in de hemel, maar juist het tegendeel: zodra engelen fysiek worden, worden zij menselijk en daarmee vatbaar voor zonde. Ook hier blijft het klassieke Joodse engelenbegrip intact:engelen in de hemel zijn geen autonome wezens die in opstand kunnen komen. Alleen wanneer zij tijdelijk een lichamelijke vorm aannemen, iets wat zelden gebeurt, kunnen zij falen. Zo verklaart Rashi bijvoorbeeld ook Genesis 19, waar engelen in menselijke gedaante optreden. Zelfs deze midrasjische uitleg leert dus niet dat engelen als engelen zondigen, maar dat het mens-zijn zelf het probleem is.

PS van mij: geen idee hoe ze dat bij Lucifer/satan zien.

Over gezag: Torah versus uitlegtraditie (mijn voorlopige conclusie)

Midrasj, Talmoed, Rambam en andere rabbijnse geschriften zijn géén Torah. Ze zijn uitleg, reflectie en doordenking, waardevol, soms diepzinnig, maar niet normatief op hetzelfde niveau als de Schrift. Binnen het Jodendom bestaat ruimte voor meerdere lezingen, juist omdat deze teksten niet bindend zijn als openbaring. Daarom geldt: de overheersende Joodse lezing van Genesis 6 blijft menselijk en moreel, niet mythologisch. De tekst beschrijft het ontsporen van macht, recht en verantwoordelijkheid binnen de mensheid zelf. De engelen-uitleg bestaat, maar functioneert als midrasjische verbeelding, niet als Torah-doctrine. Dat maakt ook duidelijk waarom deze passage geen fundament vormt voor speculaties over demonische voortplanting of alternatieve mensheid: de Torah zelf legt daar geen accent op.

Wie zich op de Joodse traditie beroept, moet haar ook Joods lezen: midrasj is geen Torah en rabbijnse verbeelding is geen vaststaande waarheid. Jezus beriep Zich nooit op de ouden als gezaghebbend. Dat verklaart ook de verbazing bij de mensen: En zij versloegen zich over Zijn leer; want Hij leerde hen als machthebbende, en niet zoals de schriftgeleerden.
---

Ik neig daarom naar wat Valcke hierover zegt en indirect Bert Mulder/Sproul.

[Groepscirkel]

Het Hebreeuwse woord dat met "reuzen" (Gen. 6:4) vertaald is, kan afgeleid worden van de wortel die 'vallen' als betekenis heeft. Dan zou het dus ook kunnen gaan om 'gevallen' mensen (lees: afgodisch, los van God) en hoeft het niet noodzakelijkerwijs om grote, lange reuzen te gaan. Eerder om reuzen die van God afgevallen zijn en andere mensen 'reusachtig' geweld aan doen.
Gods zonen (vs. 2 en 4) kunnen zich hebben vermengd met slechte, afgodische vrouwen. Uit die gemengde huwelijken komen ook weer slechte, afgodische, gevallen mensen voort.

Ik vind het echt heel kwalijk dat prof. Paul, als een van de Bijbelgetrouwe gereformeerde theologen, met een andere uitleg direct in verband wordt gebracht met valse christussen.

[Bert Mulder]

Alle kerkvaders van voor het concilie van Nicea schijnen er van uitgegaan zijn dat het in Genesis 6 over gevallen engelen gaat. Ook iemand als Flavius Josephus trouwens.

Het is dus blijkbaar niet heel eenvoudig vast te stellen welke uitleg het meest recht doet aan het bijbelgedeelte.
We hebben er al eerder op het forum over gesproken; we kwamen er toen ook niet uit.

Heeft iemand ooit het proefschrift van Doedens gelezen?

En de meeste daarna gaan in oppositie... En Josephus Flavius (heb hem gelezen, en in de boekenkast staan, en waardeer zijn geschiedenis), als een ongelovige kan niet een betrouwbare bron zijn voor een Bijbeluitleg. Geestelijke dingen moeten Geestelijk verstaan worden.

Heb niet alles van Doedens proefschrift gelezen, een groot gedeelte ervan is onzin (vergelijken met de Koran en andere ongelovigen), maar de belangrijke delen wel.

(ik was gisteren van plan te werken aan de Bijbelstudie die ik leidt bij onze kerk, maar ben daar niet aan te gekomen.)

[helma]

Ik bedoelde het ook niet als 'bewijs' maar meer om te zeggen dat er altijd al verschil van zienswijze is geweest over de uitleg en het niet zomaar een nieuw gedachtenspinsel is.

[Bert Mulder]

Ik bedoelde het ook niet als 'bewijs' maar meer om te zeggen dat er altijd al verschil van zienswijze is geweest over de uitleg en het niet zomaar een nieuw gedachtenspinsel is.

Dat begreep ik ook.

Wat ik hier wilde zeggen, en al eerder op dit onderwerp, is dan we rekening moeten houden met hoe 'betrouwbaar de bron' is.

Als je twee bronnen hebt, de een een Bijbelgetrouwe, die gereformeerde hermenetiek onderschrijft, en de andere, ook weliswaar Bijbelgetrouw, maar een andere hermenetiek, ga ik toch altijd de kant op van de gereformeerde, tenzij de Schrift duidelijk anders leert.

[Terri]

Beste forummers, wat mij betreft zou Refoforum vooral moeten bestaan voor precies dit soort gesprekken. Heel erg waardevol. Ik ben niet bekwaam om mee te praten maar ik lees geïnteresseerd mee. Mag ik vragen om elkaar zo goed mogelijk te respecteren en het gesprek respectvol voort te zetten? Ik leer veel van jullie. Het is te zonde om het te laten stranden. Bedankt.

Dank je @Job. Ik lees ook zeer geïnteresseerd mee, net zoals de topic over de doop.
Ik hoop dat de debaters idd respectvol blijven argumenteren.

[Valcke]

De discussie van afgelopen zaterdag over Genesis 6, met name vers 2, geeft mij aanleiding tot een nadere verantwoording m.b.t. de afwijzing van een uitleg die door sommigen gegeven is. Daarbij kom ik ook terug op de vraag van Herman of een mythologische uitleg of verklaring van dit vers voor mij wel of niet aanvaardbaar is.

1. Het vertrekpunt voor mij (en hopelijk voor allen op dit forum) is dat de Heilige Schrift geïnspireerd en onfeilbaar is, en daarom met gezag spreekt. Dit betekent ook dat we ons voor het onderwijs van de Schrift moeten openstellen, ook wanneer de Schrift ons iets zou leren wat ons in eerste instantie merkwaardig voorkomt of niet aannemelijk lijkt. De Schrift is zijn eigen uitlegger en voor de Schrift dienen we te buigen. In die zin kunnen we à priori (vooraf, vóórdat er sprake is van enige bestudering) niet uitsluiten dat Genesis 6:2 met ‘zonen Gods’ verwijst naar engelen of hemelse wezens.

2. De context waarin deze woorden gebruikt zijn, is echter van wezenlijk belang. De term ‘zonen Gods’ moet primair verklaard worden op basis van de perikoop zelf, het verband in de eerste hoofdstukken van Genesis en de zondvloed, en ten slotte in het grotere geheel van de Schrift, zowel het OT als het NT. Buitenbijbelse bronnen zeggen ons iets over de exegese van Joden en christenen in een veel latere tijd dan Genesis (n.b. duizenden jaren later!), en zijn nooit gezaghebbend.

3. Bekijken we de passage en de woorden nauwkeuriger, dan zijn er al direct bezwaren aan te voeren tegen de engelen-uitleg. Weliswaar kan ‘zonen Gods’ zowel uitgelegd worden van mensen als engelen, maar in deze perikoop worden alle betrokken personen in vers 3, 5 en 6 aangeduid als behorend tot het geslacht ‘de mens’, die God op aarde (!) (vs. 5, 6) geschapen heeft. Maar liefst 5x wordt in deze verzen gesproken over ‘de mens’ in algemene zin. Deze aanduidingen omvatten ook de personen in vers 1 en 2. Uit niets blijkt dat er een uitzondering gemaakt wordt voor een bepaalde groep. Verder refereert het idee van ‘zonen van God’ ook elders in de Bijbel zeer vaak aan mensen. In drie teksten in Job gaat het om engelen, maar in die teksten gaat het (duidelijk!) om een andere context.

4. Wanneer we naar het grotere geheel van de eerste hoofdstukken in Genesis kijken, komen we tot dezelfde conclusie. Dat geldt het verband met hoofdstuk 4 en 5. De eerste verzen van hoofdstuk 6 sluiten uitstekend aan op de laatste verzen van hoofdstuk 4 (met tussenliggend het geslachtsregister in hoofdstuk 5). Hoofdstuk 4 eindigt met de dienst van God en de aanroeping van Gods Naam. Dan past het uitstekend dat in hoofdstuk 6 gesproken wordt over 'zonen Gods' in relatie tot deze verzen. Dit verband is niet dwingend, maar ligt wel voor de hand. Kortheidshalve werk ik dit niet verder uit. Hoe dan ook is het aannemelijk dat de eerste verzen van hoofdstuk 6 een vervolg vormen op hoofdstuk 4 (en 5) met daarin de geschiedenissen van enerzijds het nageslacht van Kaïn en anderzijds het nageslacht van Seth/Enos.
(P.S. opmerkelijk is ook dat Lukas de geslachtslijn van Enos-Seth-Adam terugvoert op 'God', Lukas 3:38.)

5. Belangrijk is ook het verband tussen de teksten Gen. 6:5 (vóór de zondvloed, binnen de besproken perikoop) en 8:21 (ná de zondvloed). De Heere typeert de mens kort vóór en kort ná de vloed op precies dezelfde manier. In beide gevallen gaat het over ‘de mens’ en de beschrijvingen zijn identiek. Uit deze vergelijking blijkt ook dat er geen andere aanleiding voor de zondvloed is geweest dan de boosheid van de mens, en dat deze boosheid voor het menselijke geslacht ná de zondvloed niet anders is geweest als vóór de zondvloed. Hieronder beide teksten.
o Gen. 6:5: En de HEERE zag, dat de boosheid des mensen menigvuldig was op de aarde en al het gedichtsel der gedachten zijns harten te allen dage alleenlijk boos was.
o Gen. 8:21: En de HEERE rook dien lieflijken reuk, en de HEERE zeide in Zijn hart: Ik zal voortaan den aardbodem niet meer vervloeken om des mensen wil, want het gedichtsel van des mensen hart is boos van zijn jeugd aan; en Ik zal voortaan niet meer al het levende slaan, gelijk als Ik gedaan heb.

6. Ditzelfde zien we terug in de uitspraak van de Heere Jezus over de dagen van Noach. De Heere Jezus geeft aan dat de laatste dagen vergelijkbaar zijn met de dagen van Noach. Hij noemt zelfs de huwelijken in de tijd van Noach. Dat is ongetwijfeld mede ingegeven door Genesis 6:2. Het is duidelijk dat de Heere Jezus deze huwelijken typeert als normale menselijke huwelijken, maar in een leven zonder God. Net zoals dit zal zijn in de laatste dagen.

7. Dan zijn er nog andere plaatsen in de Bijbel die weerspreken dat een vermenging van het menselijk geslacht met engelen of hemelse wezens mogelijk is. Hand. 17:26: ‘En heeft uit énen bloede het ganse geslacht der mensen gemaakt, om op den gehelen aardbodem te wonen, bescheiden hebbende de tijden tevoren geordineerd, en de bepalingen van hun woning.’ Het gaat hier niet om het feit dat alle mensen uit later tijd ‘uit enen bloede’ zijn, maar dat het hele geslacht van de mensen ‘uit enen bloede is’. Dit geldt dus ook voor de tijden vóór de zondvloed. Verder is natuurlijk de afstamming van Adam in de mannelijke lijn ook wezenlijk. Adam is niet slechts een voorvader van velen, nee, hij is het hoofd van het menselijk geslacht en ieder mens heeft in de mannelijke lijn Adam als voorvader (en eerste verbondshoofd), zowel vóór als na de zondvloed. Een engelenhuwelijk met mensen (vrouwen) waaruit kinderen geboren worden is hiermee strijdig.

8. De Bijbel leert ons verder dat engelen niet huwen (enkele plaatsen in het NT). Dat is ook heel duidelijk uit hetgeen we verder uit de Schrift over de engelen weten.

9. In de brieven van 2 Petrus en Judas vinden we geen enkele bevestiging dat in Genesis 6:2 ‘engelen’ of ‘hemelse wezens’ bedoeld zijn. Het feit dat in elk geval de apostel Judas bepaalde uitspraken ontleende aan pseudepigrafen / apocriefen, in het bijzonder het boek Henoch, betekent niet dat deze pseudepigrafen c.q. het boek Henoch voor ons van enig gezag zijn. Alleen de uitspraken die in de Schrift opgenomen zijn, hebben gezag. En deze passages moeten verklaard worden op basis van de Schrift zelf, niet op basis van deze pseudepigrafen c.q. het boek Henoch. Deze passages in de brieven gevens dus nergens aanleiding om 6:2 uit te leggen in de zin van huwelijken tussen engelen en mensen. Deze passages in de brieven kunnen dan ook niet ter ondersteuning hiervan gebruikt worden.

10. Tot zover de uitleg van Genesis 6:2, gebaseerd op de perikoop zelf, andere gedeelten in Genesis en ook in het geheel van het Oude en Nieuwe Testament. Op grond hiervan is er niets dat ondersteuning geeft aan de engelenuitleg. Wel is er veel dat zich tegen deze uitleg verzet. Dat begint al direct in de perikoop zelf, waar allen worden aangeduid als ‘de mens’ die God op aarde geschapen had, maar ook als het gaat om het verband binnen Genesis en daarbuiten.

11. Op grond van al het bovenstaande mogen en moeten we het idee van huwelijken en vermenging van engelen of hemelse wezens met mensen in Genesis 6:2 met beslistheid verwerpen. Na dit onderzoek is er dus geen enkele ruimte over voor een mythologische uitleg in deze betekenis. De Schrift zelf leert ons duidelijk dat in Genesis 6 met ‘zonen Gods’ alleen mensen aangeduid kunnen zijn, en behorend tot het geslacht van ‘de mens’, zoals door God op aarde geschapen. Een andere uitleg is met beslistheid af te wijzen als onschriftuurlijk.

12. Vele vroege kerkvaders hebben desondanks de engelenuitleg gevolgd. Voor Nicéa waren dit bijna alle kerkvaders van wie er iets overgeleverd is over deze passage. Volgens de uitleg van B. Jacob (rabbijnse uitleg) was dit met uitzondering van Clemens van Alexandrië (met uitzondering weer van een homilie die mogelijk van een andere auteur is). Na Nicéa sloeg dit om en wijzen nagenoeg alle kerkvaders deze uitleg af. Hieronder waren Chrysostomus, Augustinus en Hieronymus (Jerome). Van belang is trouwens dat de kerkvaders vóór Nicéa voor het Oude Testament sterk aangewezen waren op de Septuaginta. In veel handschriften van de Septuaginta staat in Gen. 6:2 niet ‘zonen Gods’, maar ‘engelen Gods’. Dat betekent dat de kerkvaders een Bijbeltekst voor zich hadden die niet overeenstemde met de Hebreeuwse tekst. Het is dan ook geen wonder dat vele kerkvaders hier uitgingen van de ‘engelen’-uitleg. Dat stond immers simpelweg ook zo in hun Bijbels. Maar de correctie is wel gekomen en heeft zich na Nicea uitgebreid. Ook de reformatoren hebben deze uitleg eensgezind afgewezen.

13. Voor de Joodse uitleg verwijs ik naar de post van Arja. Daarnaast heb ik het uitgebreide Joodse commentaar gelezen van B. Jacob, die de drie mogelijkheden van uitleg noemt en uitwerkt. De engelen-uitleg is de enige die hij uitdrukkelijk onjuist ('falsch') noemt. Zo ook het commentaar van J.H. (Joseph Herman) Hertz.

14. Bij het hernieuwd Schriftonderzoek dienen we altijd te blijven uitgaan van de exegetische regels c.q. hermeneutiek waarbij Schrift met Schrift vergeleken wordt. Niet de pseudepigrafen, noch andere oude bronnen zijn gezaghebbend, maar alleen de Schrift. De andere bronnen kunnen ons de achtergrond van bepaalde passages duidelijker maken, maar kunnen nooit leidend zijn in de uiteindelijke uitleg (exegese & hermeneutiek). Ik vrees dat het Bijbelonderzoek nagenoeg overal een andere insteek heeft dan wat ik hier nu schets. Ik zie dat ook in veel proefschriften en publicaties over het Oude Testament terug.

15. Concluderend: De engelen-uitleg wijs ik met beslistheid af als onschriftuurlijk, in strijd met de passage zelf en ook in strijd met het geheel van de Schrift. Een mythologische uitleg kan naar mijn overtuiging à posteriori (achteraf, na bestudering van de context) voor deze plaats niet worden toegestaan. Dit was ook de lijn van de post-Nicea kerkvaders, reformatoren, Matthew Poole, Keil en vele anderen). Deze uitspraak van mij geldt (vanzelfsprekend) voor de uitleg, het is geen oordeel over de personen die deze uitleg verdedigen.