ChatGPT kan ik het ook vragen:
Ja, “begeren” werd in de 17e eeuw veel normaler gebruikt in geschreven taal dan nu.
Maar er zit nuance in:
1. Betekenis was breder dan nu.
In de 17e eeuw betekende begeren niet alleen “sterk verlangen” (zoals nu), maar ook:
verzoeken / vragen / iets wensen te ontvangen.
Bijvoorbeeld bij P.C. Hooft of Joost van den Vondel kom je formuleringen tegen als:
“Ik begeer u te spreken”
“Hij begeerde antwoord”
Dat is functioneel vergelijkbaar met:
“Ik wil u spreken”
“Hij vroeg om antwoord”
2. Formeel en beleefd register
“Begeren” zat in een formeel, beleefd register — vergelijkbaar met:
“verzoeken”
“gelieven”
“verlangen”
Het had dus minder de lading van lichamelijk of intens verlangen die het nu vaak heeft.
3. Betekenisverschuiving naar “sterk verlangen”
In modern Nederlands is de betekenis vernauwd:
“begeren” = intens verlangen, vaak:
emotioneel of zelfs seksueel geladen.
4. Vervangen door neutralere werkwoorden
In hedendaags gebruik zijn dit de normale alternatieven:
vragen
willen
graag willen
verzoeken (formeel)
Dus:
toen: “Ik begeer u te spreken”
nu: “Ik wil u spreken” / “Ik zou u graag spreken”
Conclusie
“Begeren” was in de 17e eeuw:
volstrekt normaal als beleefde formulering voor “vragen/wensen”
semantisch breder en neutraler
In modern Nederlands:
is het woord sterker geladen
en daardoor vrijwel verdwenen in die functie.
Als ik dezelfde vraag aan refgpt stel:
vraag schreef:Was begeren een normaler woord in geschreven teksten in de 17e eeuw dan nu?
Ja. Op basis van de beschikbare bronnen blijkt dat woorden als begeerte en begeren in de 17e eeuw veel gebruikelijker waren in theologische en algemeen-literaire taal dan nu. Je ziet bijvoorbeeld bij schrijvers als Wilhelmus à Brakel dat begeerlijkheid en begeren kernwoorden zijn om de innerlijke neigingen van het hart te beschrijven.
Ook in de Institutie van Calvijn en in catechismusteksten van die tijd komt het woord veelvuldig voor ter vertaling van het Latijnse concupiscentia, dat zowel verlangen als zondige neiging kan aanduiden
In die periode had begeren dus niet alleen een negatieve klank, maar werd het algemeen gebruikt voor verlangen in het algemeen — geestelijk, zondig of zelfs godvruchtig. Tegenwoordig klinkt het archaïsch of verouderd, maar in 17e-eeuwse teksten was het een gewone term binnen de religieuze en morele woordenschat.
vraag schreef:Ook in de betekenis van vragen? (Ik begeer ipv ik vraag) bv Jozef van Arimathea begeerde het lichaam van de Heere Jezus. Dat betekende toch gewoon vragen?
Ja, dat klopt. In zeventiende‑eeuwse en achttiende‑eeuwse teksten kon begeren inderdaad ook eenvoudig de betekenis hebben van verzoeken of vragen om iets.
Bijvoorbeeld in de Nederlandse vertaling van Matthew Henry’s bijbelverklaring (1714) wordt gezegd dat Jozef van Arimathea “om het lichaam verzocht”, en in dergelijke context zou men in oudere taal ook hebben gezegd dat hij “het begeerde”.
Het ging dan niet om een hartstochtelijk verlangen, maar om het eerbiedig vragen van iets wat men wenste te verkrijgen.
In het Nederlands van die tijd kon begeeren dus zowel “verlangen” als “vragen, verzoeken” betekenen — afhankelijk van de toon en het onderwerp. Dat gebruik is later grotendeels verdwenen, zodat het werkwoord tegenwoordig vooral de zin van innerlijk verlangen of zinnelijke lust heeft.